Dalyan-gids: de rotsgraven van Kaunos en de schildpadden van İztuzu

Wie Dalyan één keer heeft gezien, beschrijft meestal hetzelfde beeld: een groen kanaal dat zich door het riet slingert, een boot die er langzaam overheen glijdt, en op de helling aan de overkant — in de rots uitgehouwen graven met tempelgevels. Dat samenspel is geen toeval. Dalyan is een van de zeldzame plekken waar drie afzonderlijke verhalen over dezelfde strook van 5 kilometer heen liggen: een antieke havenstad, een schildpaddenstrand en een milieustrijd.

Kaunos: de haven op de grens van Karië en Lycië

Kaunos, enkele kilometers ten westen van Dalyan, was een havenstad die werd gesticht op het punt waar het antieke Karië en Lycië elkaar raakten. Antieke schrijvers tekenden op dat de taal en de gebruiken van de Kauniërs afweken van die van hun buren.

Kaunos betreedt het toneel van de geschiedenis rond 546 v.Chr., wanneer de Perzische veldheer Harpagos oprukt tegen Lycië, Karië en Kaunos; tussen 499 en 494 v.Chr. neemt de stad deel aan de Ionische Opstand. Haar bloeitijd valt onder de Karische satraap Mausolos (377–353 v.Chr.): Kaunos wordt uitgebreid, met terrassen opnieuw vormgegeven en voorzien van stadsmuren die een groot gebied omsluiten. De muren die vandaag nog overeind staan, opgetrokken uit strak gehouwen rechthoekige blokken, zijn het werk van die periode. Als u zich herinnert dat het monumentale graf van diezelfde Mausolos in Halikarnassos de wereld het woord "mausoleum" schonk, komt het verband tussen Bodrum en Dalyan opeens een stuk dichterbij.

In de Romeinse tijd wordt de stad opnieuw welvarend; er verrijzen badhuizen en een palaestra, en het theater wordt vergroot. Kaunos kerstent vroeg en wordt een bisschopszetel. Het einde komt uiteindelijk door twee vijanden: slib en malaria. Het slib dat de rivier de Dalyan meevoert, dempt de haven en snijdt de stad van de zee af; op de vlakte die verandert in moeras breekt malaria uit en decimeert de bevolking. Kaunos wordt verlaten en verdwijnt onder het zand.

Wat is er in Kaunos te zien?

• Rotsgraven (koningsgraven): die gevels op de helling aan de overkant van het Dalyan-kanaal, waar iedereen een foto van maakt. Ze dateren uit ongeveer de 4e eeuw v.Chr. en bootsen hellenistische tempelgevels na: twee Ionische zuilen, een driehoekig fronton en daarboven reliëfs. Ze werden uitgehakt voor de notabelen van de stad; een van de graven is nooit afgemaakt — u ziet nog steeds precies het moment waarop de steenhouwers het werk neerlegden.
• Theater: ongeveer 75 meter in doorsnee, met plaats voor zo'n 5.000 toeschouwers. Vanaf de bovenste rijen liggen de delta, het kanaal en İztuzu in één kader — dit is het mooiste uitzicht van de hele site.
• Akropolis: de 152 meter hoge rots, versterkt met Byzantijnse muren.
• De haven en het Sülüklü-meer: de binnenhaven van de stad is nu het stille water dat Sülüklü Göl (Bloedzuigermeer) heet; in de oudheid kon de monding ervan met een ketting worden afgesloten.
• Romeins badhuis, agora en kerkresten.

De opgravingen in Kaunos werden in 1966 door prof. dr. Baki Öğün begonnen en in de jaren daarna voortgezet onder leiding van prof. dr. Cengiz Işık. Het grootste geschenk van de stad aan de wetenschap is de tweetalige Karisch-Griekse inscriptie die in 1996 werd gevonden: die speelde een sleutelrol bij het ontcijferen van het lang onleesbare Karische alfabet.

İztuzu: het verhaal van een gered strand

Aan het uiteinde van de delta die Kaunos heeft dichtgeslibd, ligt een smalle strook zand van 4,5 kilometer die de zee en de rivier de Dalyan van elkaar scheidt: het strand van İztuzu. Aan de ene kant zilt zeewater, aan de andere kant zoet water — vandaar ook de naam "Turtle Beach".

İztuzu is een van de belangrijkste nestplaatsen van de onechte karetschildpad (Caretta caretta) in de Middellandse Zee; op het strand worden jaarlijks gemiddeld zo'n 300 nesten geregistreerd. Maar dit strand is niet bijzonder omdat het er is, maar omdat het er heeft kunnen blijven. In 1987 begon vlak naast het strand de bouw van een groot hotel (Kaunos Beach Hotel). Het boegbeeld van de campagne daartegen, die internationaal weerklank vond, werd de Britse June Haimoff, die op het strand woonde — "Kaptan June" van Dalyan. De campagne had succes: in 1988 plaatste de Turkse regering het gebied onder bescherming en werd İztuzu onderdeel van het Speciale Milieubeschermingsgebied Köyceğiz–Dalyan. De bouw werd stilgelegd. Vandaag staat er geen enkel hotel op het strand — en dat is niet het gevolg van toeval, maar van een strijd.

DEKAMER (het Onderzoeks-, Reddings- en Revalidatiecentrum voor Zeeschildpadden), opgericht in 2008, is sinds 2009 actief op het strand; het verzorgt gewonde schildpadden en laat ze weer vrij in zee, en houdt de nesten in de gaten.

De regels van İztuzu — neem ze alstublieft serieus

• 's Nachts is het strand gesloten. Gedurende het nestseizoen (ongeveer 1 mei – 31 oktober) is het strand tussen 20.00 en 08.00 uur gesloten voor bezoekers. Dit is geen advies, maar een verbod waarop wordt gehandhaafd.
• Op gemarkeerde nestzones zijn parasols en ligbedden verboden. De punt van een parasol breekt de eieren in het nest rechtstreeks. Ook een handdoek uitspreiden en gaan liggen is in deze zones verboden.
• Graaf geen kuilen in het zand. Voor jonge schildpadjes die de zee proberen te bereiken is elke kuil een dodelijke val.
• Gebruik geen licht. De jongen oriënteren zich op de weerspiegeling van de maan op zee; een zaklamp of de flitser van een telefoon brengt ze in verwarring en stuurt ze landinwaarts.
• Het nestelen begint doorgaans in mei en duurt tot halverwege augustus; het uitkomen van de jongen loopt van begin juli tot in oktober.

De plaats bij UNESCO: kandidaat, nog geen werelderfgoed

Omdat dit vaak verkeerd wordt weergegeven, zetten we het even recht: Kaunos staat niet op de UNESCO-werelderfgoedlijst. Kaunos is in 2014 door Turkije onder referentienummer 5906 opgenomen op de voorlopige lijst (tentatieve lijst) van UNESCO, oftewel officieel aangemeld als kandidaat. Op de voorlopige lijst komen betekent niet dat iets is ingeschreven; het is de eerste stap in de kandidaatstellingsprocedure.

Praktisch bezoeken

• Duur: reken op 1,5–2 uur voor de opgraving van Kaunos en een halve dag voor İztuzu. U kunt beide comfortabel in één dag combineren.
• Beste tijdstip: vertrek 's ochtends vroeg naar Kaunos — op de helling van de akropolis is geen schaduw. İztuzu is juist na de middag op zijn aangenaamst (maar vergeet niet dat u om 20.00 uur weg moet zijn).
• Hoe kom je er: naar Kaunos steekt u vanaf de boulevard van Dalyan met een roeiboot over naar de overkant van de rivier; na een korte wandeling bent u bij de opgraving. De rotsgraven ziet u het best vanaf de overkant of, met een boottocht, pal van onderaf. Naar İztuzu kunt u vanuit Dalyan zowel met de dolmuş als met de boot over het kanaal — de boottocht wint het qua uitzicht met ruime afstand.
• Openingstijden en toegang: de opgravingssite van Kaunos is in de zomer meestal open van 08.30 tot 19.00 uur en in de winter van 08.30 tot 17.30 uur, en de Müzekart is er geldig. Omdat de tarieven jaarlijks worden bijgesteld, kunt u ze het best controleren op de officiële pagina van het ministerie; houd er rekening mee dat men aan de kassa contant geld kan vragen.
• Neem mee: water, een hoed en dichte schoenen — de site ligt op een helling en is steenachtig.

Hoe reist u van Bodrum naar Dalyan?

Dalyan ligt op ongeveer 180 km van Artemis Bodrum; met de auto duurt de rit gemiddeld 2,5–3 uur. De route volgt de lijn Bodrum – Milas – Muğla – Köyceğiz – Ortaca; na Ortaca volgt u de borden naar Dalyan. Gezien die afstand raden wij u aan Dalyan in te plannen als een lange dag met een vroeg vertrek, of er een nacht te overnachten.

Wat is er nog meer in de buurt?

Aan dezelfde route liggen het Köyceğizmeer en de thermale bronnen van Sultaniye (een vaste halte van de klassieke boottocht bij Dalyan), en iets verder naar het oosten de baaien van Göcek.

Voor details over ligging, afstand en vervoer kunt u onze bestemmingspagina Dalyan, Kaunos & İztuzu raadplegen. Wilt u uw dagtrip samen uitwerken, dan helpt onze receptie u graag verder.